Tác Giả

NGUYỄN CÔNG TRỨ (1778-1858)



Nguyễn Công Trứ

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Tượng đài Nguyễn Công Trứ làm bằng đồng, đặt tại sân chính của trường THCS Nguyễn Công Trứ, quận Ba Đình, Hà Nội.

Nguyễn Công Trứ (chữ Hán: 阮公著, 1778  1858), tự Tồn Chất, hiệu Ngộ Trai, biệt hiệu Hy Văn,[1] là một nhà quân sự, một nhà kinh tế và một nhà thơ lỗi lạc trong lịch sử Việt Nam cận đại.

Tiểu sử

Nguyễn Công Trứ con quan Đức Ngạn hầu Nguyễn Công Tấn, quê ở làng Uy Viễn, nay là xã Xuân Giang huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh. Ngay từ thuở còn hàn vi ông đã nuôi lý tưởng giúp đời, lập công danh, sự nghiệp:

Làm trai đứng ở trong trời đất
Phải có danh gì với núi sông.

Năm 1819, khi đã 41 tuổi, ông mới đỗ Giải nguyên ở trường thi hương trấn Nghệ An. Từ đây bắt đầu thời kỳ làm quan đầy sóng gió của ông. Ông hoạt động trong nhiều lĩnh vực từ quân sự, kinh tế tới thi ca.

Cuộc đời ông là những thăng trầm trong sự nghiệp. Ông được thăng thưởng quan tước nhiều lần vì những thành tích, chiến công trong quân sự và kinh tế, tới chức thượng thư, tổng đốc[1]; nhưng cũng nhiều lần bị giáng phạt, nhiều lần giáng liền ba bốn cấp như năm 1841 bị kết án trảm giam hậu rồi lại được tha, năm 1843 còn bị cách tuột làm lính thú,…

Năm Tự Đức thứ nhất 1847 ông nghỉ hưu với chức vụ Phủ doãn tỉnh Thừa Thiên. Ông đúng là một vị quan văn - võ song toàn đã đóng góp nhiều công lao cho đất nước.

Sự nghiệp

Hoạt động quai đê lấn biển vẫn tiếp diễn ở Kim Sơn

Quân sự

Do chính sách hà khắc của nhà Nguyễn dưới triều đại Gia Long  Minh Mạng nên đã xảy ra liên tiếp nhiều cuộc khởi nghĩa nông dân. Nguyễn Công Trứ tuy là quan văn nhưng phải cầm quân, làm tướng, đánh đâu thắng đó: 1827 dẹp Khởi nghĩa Phan Bá Vành, 1833 dẹp Khởi nghĩa Nông Văn Vân, 1835 dẹp giặc Khách. Ông cũng góp nhiều công lớn trong cuộc Chiến tranh Việt–Xiêm (1841-1845). Đến đời vua Tự Đức thứ 11 (1858), khi thực dân Pháp tấn công Đà Nẵng, thì ông đã 80 tuổi nhưng vẫn xin vua cho đi đánh giặc.

Kinh tế

Ông có sáng kiến chiêu mộ dân nghèo, đắp đê lấn biển, lập ấp, khai sinh các huyện Kim Sơn (thuộc tỉnh Ninh Bình ngày nay), Tiền Hải(thuộc tỉnh Thái Bình ngày nay)[1] vào những năm cuối thập niên 1820, đề xuất lập nhà học, xã thương ở nông thôn nhằm nâng cao dân trí và lưu thông hàng hóa. Những hoạt động của ông trong lĩnh vực kinh tế được nhân dân các vùng kể trên ghi nhớ. Hiện nay còn rất nhiều từ đường thờ cúng ông ở hai huyện nói trên và quê hương ông. Nhiều đình chùa tại các địa phương này cũng thờ ông và tôn ông làm thành hoàng làng.

Thơ ca

Nguyễn Công Trứ là người có tài. Là một người của hành động, trải qua nhiều thăng trầm, Nguyễn Công Trứ hiểu sâu sắc nhân tình thế thái đương thời. Ông khinh bỉ và ngán ngẩm nó.

Thế thái nhân tình gớm chết thay
Lạt nồng coi chiếc túi vơi đầy

Hoặc:

Tiền tài hai chữ son khuyên ngược
Nhân nghĩa đôi đường nước chảy xuôi

. Hoặc:

Ra trường danh lợi vinh liền nhục
Vào cuộc trần ai khóc trước cười.

Trong xử thế ông cười nhạo sự thăng giáng, coi làm quan thì cũng như thằng leo dây và không giấu sự ngạo mạn:

Nào nào! Thằng nào sợ thằng nào
Đã sa xuống thấp lại lên cao.

Chán chường với chốn quan trường nhưng ông không chán đời. Ông vốn yêu đời, là người chịu chơi, với ông cái gì cũng có thể đem chơi kể cả tài kinh bang tế thế. (ông vì không dược triều đình nhà nguyễn trọng dụng cái tài của mình đặc biệt là ở thời vua Tự Đức nên ông chán chường mới than thở trời sinh cho nhưng không được dùng)

Trời đất cho ta một cái tài
Giắt lưng dành để tháng ngày chơi.

Nguyễn Công Trứ là người đào hoa, mê hát ả đào, ông viết nhiều bài ca trù đa tình. Ngất ngưởng, ngông nghênh, về hưu đi chơi ông không dùng ngựa mà dùng . Bảy mươi ba tuổi ông cưới vợ, trả lời cô dâu khi nàng hỏi tuổi:

Năm mươi năm trước, anh hai ba
(Ngũ thập niên tiền, nhị thập tam)

Hoặc trong bài "Bỡn nhân tình":

Tau ở nhà tau, tau nhớ mi
Nhớ mi nên phải bước chân đi
Không đi mi nói: răng không đến?
Đến thì mi nói: đến làm chi

Ngay lúc chua chát nhìn lại đời mình, ông vẫn là người đầy khí phách:

Kiếp sau xin chớ làm người
Làm cây thông đứng giữa trời mà reo
Giữa trời vách đá cheo leo
Ai mà chịu rét thì trèo với thông

Ghi chú: Cây thông trong cách hiểu Nho-Khổng giáo là người quân tử.

Đời ông đầy giai thoại, giai thoại nào cũng cho thấy bản lĩnh sống, bản lĩnh trí tuệ và mang tính bình dân sâu sắc. Có thể nói thơ ông sinh động, giàu triết lý nhân văn nhưng hóm hỉnh, đó là chất thơ có được từ đời sống, lấy đời sống làm cốt lõi.

Đọc thêm

Tham khảo

  1. Danh nhân Việt Nam, Gia Tuấn tuyển chọn, xuất bản năm 2013, trang 78

Nguồn: https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_C%C3%B4ng_Tr%E1%BB%A9

8888888888888888888888888888888


Nhiều Hoạt Động Tôn Vinh Danh Nhân Nguyễn Công Trứ

TT - Kỷ niệm 230 năm ngày sinh và 150 năm ngày mất danh nhân Nguyễn Công Trứ (1778-1858), tỉnh Hà Tĩnh và nhiều cơ quan, tổ chức thực hiện các hoạt động văn hóa tôn vinh ông tại huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh - quê hương Nguyễn Công Trứ.

Loạt sự kiện kỷ niệm mở đầu bằng cuộc hội thảo khoa học “Danh nhân Nguyễn Công Trứ, cuộc đời và sự nghiệp” do Đại học Quốc gia và UBND tỉnh Hà Tĩnh phối hợp tổ chức với khoảng 40 tham luận (ngày 19-12). Trong hai ngày 23 và 24-12, hội diễn nghệ thuật quần chúng toàn tỉnh cũng sẽ được tổ chức tại huyện Nghi Xuân.

Phóng to
Ba quyển sách về Nguyễn Công Trứ: Nguyễn Công Trứ trong dòng lịch sử, Uy viễn tướng công Nguyễn Công Trứ qua 81 giai thoại, Nguyễn Công Trứ - 36 bài thơ

Sau đó, tuần văn hóa du lịch Nghi Xuân do Bộ Văn hóa - thể thao và du lịch phối hợp tổ chức diễn ra từ ngày 25 đến 27-12. Đêm thơ, nhạc, hát ca trù mang tên “Thông reo Ngàn Hống” (Ngàn Hống là tên gọi xưa của sông Lam, núi Hồng Lĩnh, thông reo là hình ảnh được Nguyễn Công Trứ mượn để nói về mình trong một bài thơ) sẽ được truyền hình trực tiếp trên VTV2 lúc 20g ngày 27-12.

Bên cạnh những hoạt động trên, nhằm bày tỏ lòng kính trọng đối với danh nhân Nguyễn Công Trứ, Trung tâm Văn hóa và ngôn ngữ Đông Tây kết hợp với NXB Nghệ An và NXB Lao Động cho ra mắt bộ sách toàn tập Nguyễn Công Trứ gồm ba cuốn được biên tập công phu.

Nguồn: http://tuoitre.vn/tin/van-hoa-giai-tri/20081218/nhieu-hoat-dong-ton-vinh-danh-nhan-nguyen-cong-tru/293196.html

Tổng Hợp: Nam Phong

STT
 Tác Phẩm (bấm vào đề tài để đọc tiếp)
Tác Giả
1
Chí Khí và Cuộc Đời Nguyễn Công Trứ
Thiên Lương
2
Thơ Nguyễn Công Trứ
Nguyễn Công Trứ
3
36 Giai Thoại Về Nguyễn Công Trứ
Huyền Li
4
Nhớ Ơn Uy Viễn Tướng Công Nguyễn Công Trứ
Minh Phan
5
Nguyễn Công Trứ:Thân Thế-Sự Nghiệp-Văn Chương
Nguyễn Duy Diễn
6
Nguyễn Công Trứ Trong Dòng Lịch Sử
Đoàn Tử Huyến
7
Nguyễn Công Trứ: Nhận Thức Thời Đại-Thực Hành Chính..
 Vũ Đức Liêm












        Trở lại trang mặt